Historia regionu
Historia regionu, położonego w najdalej na wschód wysuniętej części Republiki Czeskiej, jest ściśle związana z kolonizacją wołoską.
W ramach tego długotrwałego procesu, który objął cały zewnętrzny łuk Karpat od Rumunii, przez Ukrainę, obecną granicę słowacko-polską, po północno-wschodnie Morawy, zasiedlanie górskich i podgórskich obszarów Beskidu Morawsko-Śląskiego i Śląskiego rozpoczęło się już pod koniec XV wieku.
W tamtym czasie obszar ten był górzysty i silnie zalesiony, z nieurodzajnymi glebami i stosunkowo niekorzystnymi warunkami pogodowymi dla rolnictwa. Był słabo zaludniony i zasiedlany przez ludność, która uciekała w ten niegościnny region z okolicznych nizin i miast, próbując utrzymać się z rolnictwa w dolinie. Ludzie ci byli przywiązani do ziemi, starali się uprawiać rośliny rolne oraz hodować owce i inne bydło dla mleka i mięsa.
Przybyli tu koczownicy z Bałkanów – Wołosi, którzy prowadzili zupełnie inny styl życia. Zajmowali się głównie wypasaniem stad owiec na górskich i podgórskich łąkach, a następnie hodowali owce wyłącznie dla mleka. Wyrabiali z nich sery i inne produkty. Wołosi nie byli zatem przywiązani do ziemi i cieszyli się większą swobodą niż miejscowi, którzy podlegali miejscowym panom i musieli „pracować jak niewolnicy”. Wołosi jedynie dzierżawili ziemię pod pastwiska i wędrowali z miejsca na miejsce. Tolerancja pewnych swobód nowo przybyłych Wołochów opierała się na interesie ekonomicznym szlachty – Wołosi nie tylko wykorzystywali niezamieszkane i nieodpowiednie tereny pod uprawę, ale również płacili za dzierżawę. Dlatego szlachta chciała ich zatrzymać na stałe, motywując ich pewnymi przywilejami i wspierając samorządy Wołochów.
Te aspekty doprowadziły do masowego rozwoju osadnictwa górskiego na Ziemi Cieszyńskiej. Stopniowo powstawały nowe polany, w których nawożeniu zaczęła uczestniczyć miejscowa ludność wraz z Wołochami, których liczba stale rosła, w miarę jak coraz więcej osób uciekało z przeludnionych nizin na tereny górskie. Bardziej trwałe osadnictwo i stopniowe mieszanie się Wołochów z miejscową ludnością nastąpiło od drugiej połowy XVI wieku.
Nowe wsie w tym czasie często powstawały nie przez „fundację”, jak wiadomo z innych miejscowości, lecz w odwrotnym procesie. W miejscach późniejszych wsi pasterze pierwotnie dzierżawili jedynie łąki, mieszkali w szałasach, a dopiero później zaczęli budować trwalsze domostwa, co położyło podwaliny pod nowe osady.
Chociaż asymilacja Wołochów z miejscową ludnością przebiegała stosunkowo szybko, nawet na początku XVIII wieku Wołosi potrafili zachować swoją odrębność i wolności przyznane przez cieszyńską szlachtę. Mieli własny samorząd, na czele którego stał wojewoda wołoski, a nawet dwór wołoski. Wojewoda miał na przykład uprawnienia do kontrolowania poszczególnych pastwisk, lasów i nadzorowania owczarni wraz z gajowymi. Funkcja wojewody nie była dziedziczna, jego siedziba znajdowała się w Mostach koło Jabłonkowa, Bocanowicach, Nawszach lub Wiśle (dzisiejsza Polska) i pierwotnie miał on bronić interesów Wołochów przed szlachtą. Stopniowo książęta cieszyńscy nadawali wojewodom większe przywileje, aby bardziej zaangażować ich w promowanie własnych interesów. Przykładem jest zezwolenie udzielone staroście Janowi Jebastysowi z Mostów koło Jabłonkowa, na podstawie którego uzyskał on prawo własności ziemi i młyna od 1633 roku. (To wydarzenie historyczne miało wpływ znacznie później (1790) na budowę drewnianego domu na terenie majątku starosty w Mostach koło Jabłonkowa; w obecnym, zrekonstruowanym budynku (2008) mieści się Góralskie Centrum Informacji Turystycznej, które zajmuje się również promocją oryginalnych zwyczajów góralskich).
Wynikiem połączenia dwóch wpływów kolonizacyjnych (ludności miejscowej „uciekającej” z nizin i koczowniczych Wołochów z Rumunii) jest początek rozwoju górskiego pasterstwa, które stało się podstawą istnienia Góroli Śląskich – pracowitych i pracowitych ludzi z górskiego środowiska Beskidów, z głęboko zakorzenionymi elementami wolności.
Terytorium Śląska Cieszyńskiego ukształtowało się dzięki specyficznemu położeniu w pobliżu Przełęczy Jabłonkowskiej. Dzięki wysokości 550–605 m n.p.m. i budowie geomorfologicznej, Przełęcz Jabłonkowska jest najdogodniejszym miejscem do przekroczenia pasma górskiego północno-wschodnich Karpat, dzięki czemu od czasów starożytnych przebiegały tędy szlaki handlowe i wojskowe. Od niepamiętnych czasów przebiegał przez nią szlak, który w starożytności nazywano „bursztynowym” (bursztyn transportowano znad Bałtyku na południe), w średniowieczu „miedzianym” (miedź transportowano z centralnosłowackich kopalni rudy na północ do Hamburga i dalej drogą morską). Jeszcze później podróżowali tędy śląscy kupcy – furmani – i wówczas szlak ten nazywano „furmaněc”. Znaczenie Przełęczy Jabłonkowskiej dla celów handlowych potwierdza również linia kolejowa Koszyce-Bogumin (zbudowana w latach 1868-1872), która do dziś zapewnia znaczną część transportu towarów.
W celu ochrony tego szlaku, a później także obrony księstwa (Przełęcz Jabłonkowska leży na granicy dawnego Śląska i Węgier) przed najazdami z południa, na południowej i południowo-wschodniej granicy Śląska zbudowano unikatowy system fortyfikacji, zwany w terminologii wojskowej „Šance”.
Tradycyjne życie Góroli
Od czasów zasiedlenia hal przez Wołochów, wiele oryginalnych elementów z początków kolonizacji przetrwało w życiu kolejnych mieszkańców – Góroli (po asymilacji Wołochów z miejscową ludnością). W początkach osadnictwa pasterze wypasali swoje stada na halach – polanach między lasami. Tutaj budowali dla siebie proste schronienia – szałasy i ogrodzili miejsca, w których owce spędzały noc – koszory – drewnianymi deskami. Koszory stopniowo przenosiły się z miejsca na miejsce. Stopniowo szałasy zaczęto budować z kamienia, dachy kryto gontem łupanym z drewna, a w środku umieszczano palenisko (kominek) z kotłem do gotowania mleka owczego na ser. Pasterze używali drewnianych naczyń, które sami wykonali. Ciekawostką jest to, że naczynia nie były rzeźbione z wysokiej jakości drewna, lecz wytwarzane bezpośrednio z pni drzew. Używali starych pni lub miazgi, która zaczynała już gnić w środku, wydrążali wnętrze i w ten sposób uzyskiwali cylinder, który wyposażali w dno. W ten sposób powstawały naczynia różnego rodzaju i wielkości.
W późniejszych czasach Goroli nie mieszkali już na stałe w szałasach na górskich pastwiskach, lecz budowali domy na niższych wysokościach i regularnie wypędzali bydło na pastwiska. Podstawowymi uprawami Goroli były owies, żyto jare, koniczyna, trawy, len, kapusta i ziemniaki. Uprawa lnu stanowiła podstawę produkcji lnu. W hodowli zwierząt domowych dominowały krowy, świnie, a przede wszystkim owce, które dostarczały surowców do produkcji odzieży.
Z wiosennym wypędzaniem i jesiennym spędem owiec do owczarni wiąże się szereg ciekawych zwyczajów i tradycji, które obecnie odradzają się na Śląsku Cieszyńskim. Po czeskiej stronie regionu mają one charakter promocyjny – organizowane są ciekawe wydarzenia dla mieszkańców i turystów. Po polskiej stronie regionu (Koniaków, Istebna) pasterstwo stopniowo odradza się, a zwyczaje znów stają się „chlebem powszednim”, a nie tylko zapomnianą historią. Wiosną, gdy w górach stopniał ostatni śnieg, owce wypędzano do owczarni we wsi. Owce zbierano od poszczególnych właścicieli w jednym miejscu, mieszano, a następnie baca – baca – zabierał je na wypas do owczarni w górach. Tradycyjny zwyczaj w miejscowej gwarze nazywa się „Miyszani łowiec” i wiąże się z nim szereg ciekawych zwyczajów. W regionie cieszyńskim „replika” tego zwyczaju odbywa się co roku w maju we wsi Košařiska i wiąże się z jarmarkiem rzemieślniczym, występami zespołów folklorystycznych oraz dobrym jedzeniem i napojami. Pod koniec września, w okolicach dnia św. Michała Archanioła, owce i inne zwierzęta gospodarskie sprowadzono z górskich szałasów do wsi i ponownie podzielono między właścicieli. Tradycyjny zwyczaj, w miejscowym dialekcie nazywany „Rozsod”, odbywa się ponownie we wrześniu w regionie cieszyńskim we wsi Košařiska. Do każdej szałasu pędzono owce od około 20 do 30 właścicieli. W zależności od liczby owiec, jakie właściciel posiadał (5–25), otrzymywał on od bacy ser. Owce dojono zazwyczaj 3 razy dziennie, a wyprodukowany ser był ściśle rejestrowany, aby można go było sprawiedliwie podzielić. Pod koniec lata mleko było pełniejsze, więc wyrabiano z niego bryndzę, którą następnie sprzedawano miastom.
Koniec rolnictwa górskiego wiąże się z XIX wiekiem, kiedy to cieszyńskie włości zaczęły odtwarzać lasy ze względu na większe zapotrzebowanie na drewno do produkcji żelaza. Pierwszy wielki piec do produkcji żelaza rozpalono w Trzyńcu w 1839 roku. Aby zapewnić wystarczającą ilość drewna, w pierwszej połowie XIX wieku weszły w życie ustawy i rozporządzenia zakazujące wypasu owiec w lasach. Gospodarstwa górskie były stopniowo zalesiane, a pasterstwo ustępowało miejsca przemysłowi ciężkiemu. Przed Górolami otworzyły się nowe możliwości zarobkowania, „prostsze” zarobki i bardziej nowoczesne życie. Sama ta zmiana stylu życia miała ogromny wpływ na dalszy rozwój tradycji kulturowych i kultury góralskiej. Kolejnym kamieniem milowym była budowa i uruchomienie Kolei Koszycko-Bogumińskiej w 1871 roku. Pierwotnie była to linia jednotorowa z jednym tunelem pod Przełęczą Jabłonkowską, od 1898 roku istniały już dwa tory i drugi tunel. Kolej zwiększyła mobilność ludności, tradycyjne rzemiosła związane z produkcją żelaza – górnictwo węgla, produkcja powozów – zaczęły podupadać. Ludzie coraz częściej przenosili się do pracy w powstającej hucie w Trzyńcu i tracili więź z ziemią w swojej rodzinnej wsi. Tradycyjny wygląd górskich wiosek zaczął się zmieniać, zarówno pod względem ekonomicznym, kulturowym, jak i społecznym.
Domy, w których mieszkali Gorole, były budowane z drewnianych belek i miały dwuspadowe dachy. Jako pokrycie dachowe stosowano łupany gont. Pierwotne domy miały tylko jedno pomieszczenie – salon, gdzie koncentrowało się całe życie rodzinne. Centralnym punktem był otwarty kominek. Stopniowo zaczęto budować piece, a przed nimi budowano palenisko o szerokości stołu, pokryte gliną (nolepa), w którym gotowano – kocioł zawieszano na trójnogu nad ogniem. Najpierw rozpalano ogień z drewna bukowego w piecu, a następnie dosypywano rozżarzony węgiel drzewny do nolepy, gdzie gotowano. Ciekawostką było to, że piec nie miał komina, lecz dym odprowadzano do izby i na zewnątrz przez drzwi. Dlatego chaty nazywano „kurné chaty” lub „kurloky”. W izbie w kącie stał stół, który kiedyś zawsze miał kamienny blat, a wokół niego ławy, na których spano w nocy. Dla dodatkowego siedzenia górale robili z samorostów stołki, a później krzesła z ozdobnymi oparciami. Przy piecu znajdowały się półki (drewniane kloce), na których przechowywano i wieszano domowe naczynia i narzędzia, a w kącie stało łóżko gospodarza. Podłoga była z ubitej ziemi, a próg z wysokiej belki, aby w izbie nie było przeciągów. Izba była jedynym miejscem, w którym ogrzewano, nawet w czasach, gdy domy miały więcej izb. Całe życie koncentrowało się tutaj. W surowe zimy ludzie zabierali do izby nawet zwierzęta domowe, zwłaszcza młode, aby nie zmarzły. Nic dziwnego, w końcu bydło było najcenniejszą rzeczą, jaką ludzie posiadali w tamtych czasach.
Ubiór i stroje Goroli zachowały wiele elementów bardzo podobnych do ubioru innych górali karpackich i bałkańskich. Strój męski składał się z luźnej, bez kołnierzyka lnianej koszuli ozdobionej haftem krzyżykowym (brand) przy rozcięciu na piersi, czarnej kamizelki (bruclík), wąskich spodni z białego sukna oraz grubej brązowej tuniki sukna, wykonanej z jednego, prostokątnego kawałka materiału. Na stopach noszono sukno lub wełniane skarpety dziane (kopyca) oraz skórzane krpcce. Łydki sznurowano skręconymi wełnianymi sznurami (notunča). Gorole nosili na głowie szeroki filcowy kapelusz lub czapkę z owczej skóry. Zimą strój mógł być uzupełniony futrem, ozdobionym kolorowymi kawałkami skóry dzianej z przodu.
Codzienne i odświętne stroje kobiet góralskich różniły się jedynie jakością tkanin. Bielizna składała się z długiej, bezrękawnej lnianej koszuli, tzw. časnochy, która całkowicie zakrywała górną część ciała. Na nią kobiety zakładały krótką białą koszulę (cabotek) z cienkiego samodziałowego lnu. Dolną część ubioru stanowiły dwa fartuchy. Czarny fartuch z grubego samodziałowego lnu, mocno plisowany, zakładano z tyłu. Fartuch (modřiněc) noszono z przodu, początkowo biały, później farbowany na niebiesko, a później z nadrukowanym ornamentem. Strój uzupełniały długie, dziergane pończochy (nogavički) z czerwonej wełny. Majtki musiały być wystarczająco długie, ponieważ noszono je podwinięte, aby utworzyć grubszą warstwę i kobiety nie marzły. Góralki nosiły również sukienne lub dziergane skarpety na nogach, a skórzane krpce służyły jako obuwie. Panny nie nosiły nakrycia głowy i zaplatały włosy w warkocze. Mężatki nakrywały głowy białym, siateczkowym czepcem z koronkową opaską. Zamężna kobieta otrzymywała czepek w dniu ślubu, tzw. „czepek ślubny” był częścią tradycyjnego ślubu. Do czepka przywiązywano chustę z cienkiego, domowego lnu, a chusty zdobiono drobnym haftem krzyżykowym w kolorze czarnym lub czerwonym. Okrycie wierzchnie stanowił duży prześcieradło z trójwarstwowego skośnego splotu tkanego na domowym krośnie lub obrus z cienkiego lnu lub adamaszku. Zimą noszono również krótkie kożuchy.
Ważną częścią życia górali była kultura i sztuka. W każdym domu mieszkała co najmniej jedna osoba zajmująca się sztuką ludową, początkowo z konieczności, później również dla przyjemności. Przykładem jest wspomniana już produkcja drewnianych naczyń i instrumentów, haftowane lub szydełkowane ozdoby na strojach itp. Muzyka również odgrywała ważną rolę w życiu mieszkańców gór. Była związana zarówno z metodą rolniczego gospodarowania w tym regionie, jak i z obyczajami. Typowe trąbki, rogi, dudy, gwizdki i fujarki były dziełem lokalnych samouków, choć ich produkcja nie była łatwa. Pasterze używali ich nie tylko dla własnej rozrywki i duchowej przyjemności, ale także jako środka komunikacji z innymi pasterzami lub mieszkańcami wsi. Szczególnym instrumentem muzycznym była gajda (podobna do czeskich dud), a jej produkcja nie była prostą sprawą. Każdy, kto chciał wykonać dudę, musiał opanować kilka technik: obróbkę drewna, metalu, rogu i skóry. Na szczęście do dziś żyją ludzie – artyści ludowi, którzy potrafią tworzyć piękne rękodzieło. Można ich spotkać na różnych jarmarkach i imprezach kulturalnych, a ich prace są dostępne w regionalnych sklepach.
Adres: Mosty u Jablunkova 381
e-mail:
telefon: +420 558 341 586
Szanse w Jabłonkowie
Historia fortyfikacji na pograniczu czesko-polsko-słowackim.
Przełęcz Jabłonkowska stanowi najłatwiejsze przejście z południa na północ w paśmie Beskidów. Od niepamiętnych czasów przebiegał przez nią szlak handlowy, który w starożytności nazywano Szlakiem Bursztynowym. W średniowieczu nazywano go „szlakiem miedzianym”, ponieważ transportował rudy miedzi ze złóż słowackich na Śląsk, a następnie dalej na zachód. Jeszcze później przemierzali go śląscy kupcy, nazywani wówczas „szlakiem kowbojskim”. Szlakiem tym jednak posługiwali się nie tylko kupcy, ale także wojska. Zazwyczaj w czasie wojny zmierzali oni w kierunku granic wrogich państw z zamiarem ich podboju.
Bitwa pod Mohaczem w 1526 roku miała fundamentalne znaczenie dla powstania wałów obronnych zwanych Szansami Jabłonkowskimi. Zginął tam król Czech i Węgier Ludwik Jagiellończyk, a Księstwo Cieszyńskie padło pod panowaniem Habsburgów. Był to również początek ekspansji tureckiej w Europie Środkowej.
Najstarsza wzmianka o tzw. Starej Szansie pochodzi z 13 stycznia 1578 roku i została spisana przez księcia cieszyńskiego Wacława III Adama. Pozostałości tego fortu znajdują się na terenie dzisiejszej gminy Svrčinovec. Wielka Szansa w Mostach koło Jabłonkowa została zbudowana w 1621 roku i pierwotnie była obsadzona przez najemników cesarskich rekrutowanych z Neapolu we Włoszech. Zachowywali się jednak tak barbarzyńsko wobec miejscowej ludności i okolic, że musieli zostać odwołani i zastąpieni przez mężczyzn z okolicznych wiosek, tzw. wybranych, którzy służyli tam jako najemnicy. Wśród nich byli również górale z Moraw.
W latach 40. XVII wieku mniejsze forty zbudowano również w Herczawie i w polskim Koniakowie, które połączono z fortami Moraw liniami wsparcia zwanymi redutami. Fortyfikacje w polskim Koniakowie składały się prawdopodobnie z wału obronnego i fosy zewnętrznej. Fortyfikacje mają plan trapezu. W pobliżu reduty znajdował się obóz wojskowy – lager (z języka niemieckiego). Nazwa miejscowej części „Koniakowskie Legiery” prawdopodobnie pochodzi od tego słowa.
Wielki Fort przeszedł kilka przebudów w trakcie swojego istnienia. Ważna przebudowa miała miejsce w 1663 roku, kiedy Turcy wypowiedzieli kolejną wojnę Habsburgom. W tym czasie odbudowa trwała niecałe 100 dni, a Wielki Fort uzyskał swój typowy, gwiaździsty plan. Po bitwie pod Wiedniem w 1683 roku, w której wojska tureckie zostały rozgromione, znaczenie militarne fortu zmalało.
W czasie wojen austriacko-pruskich, w latach 1741–1763, Wielki Fort został zajęty przez armię pruską, która przewyższała austriackich przeciwników zarówno pod względem techniki, jak i, przede wszystkim, żelaznej dyscypliny. Ponieważ fort znajdował się daleko od centrum walk, armia pruska nigdy nie zatrzymywała się tam na długo.
Ostatnia znacząca przebudowa Wielkiego Fortu miała miejsce w latach 1808–1809, a jego pierwotny wygląd zachował się do dziś.
Po 1848 roku Wielki Fort został opuszczony jako przestarzały i niepotrzebny system fortyfikacji. W 1890 roku gmina Mosty kupiła go za 800 reńskich złotych. Fort stopniowo popadał w ruinę i został opuszczony. Ludzie wykorzystywali kamienie z fortyfikacji do budowy domów, a także do ostatniej przebudowy kaplicy w 1889 roku.
Wskazówka na wycieczkę
Śladami historycznych fortyfikacji - 10 km
Punktem wyjścia jest Šance w Mostach koło Jabłonkowa (CZ). Kontynuuj zielonym szlakiem, który doprowadzi Cię do „starej šance” po słowackiej stronie granicy. Następnie przejedź przez wieś Milošová, gdzie możesz zrobić krótki objazd do karczmy U jeleňa. Następnie mijając zbiornik wodny, udaj się do dawnego kamieniołomu w miejscowości Megoňky, gdzie znajduje się wyjątkowa atrakcja – kamienne kule. Kamienne kule (czerwone kule) w Megoňky są odłupane z otaczającego podłoża skalnego i mają owalny lub okrągły kształt o średnicy do 2,6 m. Odkryto je w 1988 roku podczas wydobycia kamienia, a pytanie o ich pochodzenie do dziś pozostaje bez odpowiedzi. Niebieski szlak zaprowadzi Cię z powrotem na stronę czeską, mijając pub w Šance i plac zabaw na świeżym powietrzu, a następnie z powrotem na tutejsze stoki.
Okolice Góry Ochodzitej - 10 km
Rozpocznij swoją podróż w Koniakowie (PL), przy schronisku Piotra Kohuta Na Szańcach. To właśnie tam kiedyś znajdowała się tzw. Volská šance. Po zwiedzeniu schroniska, zakupie serów owczych i produktów regionalnych, podążaj żółtym szlakiem mijając Chaty Szance z galerią i stylową restauracją. Żółty szlak prowadzi od południa obok dominującej Góry Ochodzitej, na której zboczach, jak za dawnych czasów, pasą się owce. Po dołączeniu do niebieskiego szlaku skręć w lewo, a następnie przejdź przez główną drogę do Koczego Zamku. Legenda głosi, że mieszkał tu węgierski hrabia Kocsi, który opuścił rodzinę, aby nie musieć żenić się zgodnie z wolą ojca. Odnalazł biedną i uroczą Gorolkę z Koniakowa. Kiedy ojciec się o tym dowiedział, wpadł we wściekłość i kazał porwać synową. Zginęła w wypadku, a młody hrabia zabił ojca w pojedynku. Z żalu podpalił zamek i już nie wrócił. Ty jednak wracasz główną drogą i idziesz w górę, na parking przed drewnianym hotelem. Stamtąd ścieżką na szczyt Ochodzíte, skąd roztaczają się wspaniałe widoki. Do punktu początkowego wycieczki można dotrzeć, schodząc w dół główną drogą.
Czy wiesz, że?
W 1766 roku przyszły cesarz Józef II odwiedził Wielką Szansę. Dokonał inspekcji całego systemu obronnego Przełęczy Jabłonkowskiej, a ponieważ stwierdził jego poważne uszkodzenia po wojnach pruskich, osobiście zajął się naprawą Szansy Jabłonkowskiej. Remont ukończono cztery lata później, a Szansa była wówczas najpiękniejsza.
Drewniany rzeźbiony model Szansy znajduje się w Centrum Informacji Turystycznej w Górolskim (Gorolským) w centrum miejscowości Mosty koło Jabłonkowa.
Jak potoczyła się historia?
Wzmianki z lat 1529 i 1541 (1543) o umocnieniach obronnych na przełęczy
1578 – pierwsza udokumentowana budowa twierdzy
1621 – wałów i budowa Wielkiej Szansy
1626-1629 – naprawa i budowa fortyfikacji
1638 – zniszczenie fortyfikacji przez węgierskich powstańców
1642, 1644-1645 – odbudowa i rozbudowa fortyfikacji na przełęczy
1645 – wzmianki o fortyfikacji Herczawa
1663-1664 – przebudowa Wielkiej i Małej Szansy
1678 – powstanie Wolskiej Szansy (Koniaków), remonty istniejących twierdz
Lata 20. i 30. XIX wieku – przebudowa Wielkiej Szansy, budowa kilku redut komunikacyjnych
Lata 70. i 80. XIX wieku – przebudowa Małej Szansy, budowa redut komunikacyjnych i redanów
1808-1810 – przebudowa Wielkiej Szansy
1836 – przeniesienie Wielkiej Szansy do majątku Komory Cieszyńskiej
1848 – usunięcie z fortyfikacji system
1890 – zakup ziemi przez gminę Mosty koło Jabłonkowa
Centrum Turystyczne Fortyfikacji Šance
Mosty koło Jabłonkowa 1165
Kontakt: +420 596 412 068
e-mail:
strona internetowa: www.opevneni-sance.cz
Mosty koło Jabłonkowa
Położone na Przełęczy Jabłonkowskiej, pomiędzy pasmami Beskidu Morawsko-Śląskiego i Beskidu Śląskiego, z doskonałą dostępnością komunikacyjną: drogi międzynarodowe, przejścia graniczne, międzynarodowa linia kolejowa. Wieś została założona 600–700 lat temu na ważnym szlaku handlowym łączącym Śląsk z Węgrami.
Z tamtego czasu pozostałości Šance zachowały się we wsi, służąc jako fortyfikacja chroniąca przed najazdami Turków i Tatarów. Obecnie fortyfikacja jest w trakcie rekonstrukcji, a jej plan, mury, rowy, pozostałości fundamentów pierwotnych koszar oraz poszczególne części twierdzy są wyraźnie widoczne. W pobliżu twierdzy zbudowano Centrum dla Zwiedzających z interaktywną wystawą, która w niekonwencjonalny, nowatorski i interesujący sposób przybliża zwiedzającym historię systemu fortyfikacji Šance. Z fortyfikacji rozciągają się piękne widoki.
Sportowcy mają do dyspozycji boiska do piłki nożnej i siatkówki, korty tenisowe, siłownię, siłownię oraz dwa wielofunkcyjne boiska. Miłośnicy pływania z pewnością docenią możliwość odwiedzenia letniego basenu w samym centrum wsi. Mosty stanowią punkt wyjścia szlaków turystycznych do Studeničnej, Gírovej lub głównego grzbietu Beskidu Morawsko-Śląskiego, rozpoczynających się na Skalce, Severce i Velkým Polomie. Okolica przyciąga turystów przez cały rok atrakcjami w lokalnym ośrodku narciarskim (trampoliny bungee, tor bobslejowy o długości 650 m, pumptrack i inne).
Zimą Mosty koło Jabłonkowa oferują dobre warunki dla narciarzy – trasy zjazdowe w samym centrum miejscowości, z oświetleniem, sztucznym naśnieżaniem i czteroosobowym wyciągiem krzesełkowym, czynnym również w sezonie letnim. Dla narciarzy biegowych w okolicy dostępne są przygotowane trasy biegowe o łącznej długości 44 km oraz oświetlona pętla w bezpośrednim sąsiedztwie ośrodka narciarskiego.