Ciekawe zabytki w Mostach i okolicy
Megoňky
Pierwsze wzmianki o kamiennych kulach pochodzą z 1995 roku. Kamieniołom znajduje się na granicy czesko-słowackiej, w Górach Turzowskich. Stanowisko Megoňky, wraz z pobliską wsią Klokočov, tworzy ciągły pas o długości około 250 m, na którym występują kamienne kule. Jest to obecnie największe miejsce występowania kamiennych kul w Europie. Regularne obiekty kuliste można zobaczyć bezpośrednio w skalnych ścianach kamieniołomu i jego otoczeniu. Pierwotnie znajdowało się tam około 30 kul o średnicy od 25 do 300 cm, ale wiele z nich zostało wywiezionych przez ludzi i obecnie zdobią one wiele ogrodów.
Największa i najbardziej dominująca kamienna kula o średnicy 3 m nadal znajduje się w kamieniołomie. Jej korpus jest wykonany z gruboziarnistego konglomeratu ziaren kamienia o średnicy od 2 do 4 cm, a powierzchnia ma drobnoziarniste wykończenie. Jest podzielona na dwie połowy, jakby przez idealne cięcie. W okresie eksploatacji w kamieniołomie odsłaniano i rozsadzano obiekty kuliste o średnicy do 5 m. Według geologów kule mogły powstać w wyniku „pewnego naprężenia i rotacji skały”, według innych ekspertów jest to „sferyczne rozdzielenie skały”, co jest również zaznaczone na mapach turystycznych Beskidu Morawsko-Śląskiego.
Na zachód od opisywanej kuli odsłonięto inną, o gładkiej powierzchni. Jej widoczna część ma około 25 cm wysokości. Szacuję jej średnicę na około 85 centymetrów. Widoczne są również inne obiekty osadzone w ścianach skalnych, a wysoko w północnej ścianie znajduje się pokład „upadłej” kuli o szacowanej średnicy 5 m. Cały region Kisucko jest bardzo interesujący geologicznie, szczególnie znany z występowania zlepieńców różnych egzotycznych minerałów, których nie spotyka się ani w bliższej, ani dalszej okolicy.
Kamienna kula o średnicy 120 centymetrów wisi w bloku skalnym nad kamieniołomem w pobliżu granicy państwa. W pobliżu znajdują się inne zachowane obiekty kuliste. Górna półkula, narażona na działanie wody i mrozu, jest uszkodzona, ale dolna, zabezpieczona drobnoziarnistą powłoką, jest w dobrym stanie.
Kapliczki, krzyże
Wiadomo, że te niewielkie budowle sakralne budowano w miejscach wymagających ochrony przed przeszkodami, wyznaczały one przestrzeń świętą i stały na obszarach oddzielających świat „znany” od „obcego, niebezpiecznego”. Były to głównie obszary wokół kościołów i cmentarzy, wyznaczające granice wsi i osiedli oraz skrzyżowania dróg.
W Mostach koło Jabłonkowa znajduje się wiele małych obiektów sakralnych:
Kaplica św. Piotra i Pawła, murowana, na planie koła, Šance, z 1889 roku. 29 czerwca co roku w dzień patrona odprawiana jest tu msza polowa.
Mała kapliczka skrzynkowa, Matki Boskiej, przy drodze głównej,
Mała drewniana kapliczka św. Jana Chrzciciela, Bagno, z 1911 roku.
Pomnik św. Jana Nepomucena, przy drodze głównej.
Kamienny krzyż, Šance, odnowiony w 1954 roku.
Kamienny krzyż, przy granicy z Słowacja
kamienny krzyż, z 1946 r.
kamienny krzyż, przed kościołem parafialnym św. Jadwika
kamienny krzyż, z 1931 r.
kamienny krzyż, nad tunelem
drewniany krzyż, pod rzeźbą Chrystusa, skrzynia z obrazem, przy głównej drodze
krzyż, w ogrodzie rodziny Krejčí, z 1898 r.
Formacja skalna Diabelskie Młyny
Te jaskinie szczelinowe znajdują się w masywie Gírovej (840 m n.p.m.). Leżą na południowym zboczu, około 150 metrów poniżej szczytu, powyżej schroniska turystycznego i stanowią unikatowe zjawisko przyrodnicze w cieszyńskiej części Beskidów.
Na niektórych grzbietach i zboczach Beskidów widoczne są ślady destrukcyjnego rozwoju. Jest to spowodowane działaniem lądolodu północnego, który w starszym czwartorzędzie wtargnął na nasze tereny nawet dwukrotnie, a jego jęzory dotarły do podnóża Beskidów. Po ustąpieniu lodowca, gdy warunki klimatyczne w Beskidach złagodniały, spęczniałe wkładki ilaste między piaskowcami stały się śliskie i przyczyniły się do dalszego przesuwania skał wzdłuż zbocza. W ten sposób powstały systemy szczelin i wnęk, znane dziś jako jaskinie pseudokrasowe. Tak powstały rozległe formacje skalne z jaskiniami na Gírovej, które miejscowi górale nazywali niegdyś Diabelskim Młynem. Według legendy za czasów Janosików ukrywali się tu zbójcy, a w innym okresie skały służyły diabłom, które zamierzały „mielić” nieposłuszną ludzkość w swoich kamiennych młynach. Regularnie przelatywały tu również czarownice, a być może nawet lądowały.
Jak dotąd najdogodniejszym dojściem do Diabelskiego Młyna jest droga ze schroniska Gírová wzdłuż starych buków do lasu świerkowego, a ścieżka, którą idziemy w około pięć minut, prowadzi do centralnej części Diabelskiego Młyna.
A co jest najbardziej atrakcyjnego w Diabelskiego Młyna? Jest tu kilka jaskiń, które każdy może zobaczyć z zewnątrz. Są one eksplorowane przez speleologów, większość z nich ma pionowe szczeliny i dlatego są niebezpieczne dla zwykłych zwiedzających. Jest jednak również jaskinia szczelinowa, dostępna dla dzieci i osób szczuplejszych. Ma około 9 m długości, załamuje się w połowie swojej długości i wznosi się ku wschodowi.
Skały są wykorzystywane głównie przez wspinaczy, którzy testują tu swoje umiejętności.
Historyczne fortyfikacje Šance
„...jest napisane w XVI wieku, ziemie czeskie znajdowały się pod panowaniem Austro-Węgier, a Przełęcz Jabłonkowska zyskała na znaczeniu handlowym i militarnym. W czasie najazdu wojsk tureckich, krwiożerczy gwałciciele plądrowali ziemie węgierskie aż po Żylinę. W tych burzliwych czasach zaczyna się spisywać historia pierwotnie kamiennych murów, twierdz i fos, zbudowanych na rozkaz księcia cieszyńskiego Adama Wacława”.
„Przełęcz Jabłonkowska znana jest okolicznym narodom od czasów starożytnych…”
...mówi się, że od czasów starożytnych prowadziła tędy droga z Węgier na północne ziemie słowiańskie. Już w czasach Cesarstwa Rzymskiego przemierzały tędy uzbrojone bandy rzymskich żołnierzy z wyprawami handlowymi.
W burzliwych czasach tureckich kampanii wojennych ludność Księstwa Cieszyńskiego drżała ze strachu, że dzikie hordy obcych gwałcicieli, rabujących, palących i mordujących na ziemiach węgierskich aż po Żylinę, napadną na spokojny Śląsk przez Przełęcz Jabłonkowską. Dlatego w 1578 roku książę Adam Wacław cieszyński nakazał zablokować drogi w gęstych lasach przygranicznych za pomocą blokad, a na przejściu granicznym w pobliżu Mostów koło Jabłonkowa zbudowano solidne kamienne mury i twierdze chronione wałami i głębokimi fosami – Stará šance.
Ostatni raz mury były silnie obsadzone w 1741 roku, podczas wojny śląskiej, kiedy Śląsk został zdobyty przez wojska pruskie, które również najechały Jabłonków. Zajęły miasto i stamtąd rozpoczęły atak na mury w Mostach. Armia pruska zajęła mury i po ich zniszczeniu wycofała się na północ.
Ciekawe fakty
Na umocnienia Przełęczy Jabłonkowskiej składa się 8 budynków, których zasadnicze części zachowały się do dziś: Velká šance – Mosty u Jablunkova, Malá šance – Valy Čierne, Stará šance – Svrčinovec, Megoňky (Čadca), Mosty – Dolina, Bukovec (V Sušu, na Kempě, na Dílku).
Obszary chronione w Mostach
Rezerwat Przyrody Motyčanka
Obszar chroniony ogłoszony w 1990 roku o powierzchni 0,22 ha. Jest to podmokła łąka na lekko nachylonych zboczach w rejonie przejścia Beskidu Morawsko-Śląskiego do Wąwozu Jabłonkowskiego. Położona jest na wysokości 579–583 m n.p.m. Celem ochrony jest zachowanie całego ekosystemu bagiennego, który jest siedliskiem wielu rzadkich, zagrożonych, chronionych, ale i dość pospolitych gatunków roślin i zwierząt.
Rezerwat Przyrody Vřesová stráň
Utworzony w 1990 roku, na obszarze 7,8 ha zachowały się mokradła z turzycami, wrzosami i olchami.
Rezerwat Przyrody Pod hájenkou Kyčera
Niewielki obszar chroniony poza Beskidzkim Obszarem Chronionego Krajobrazu. Zarośnięte torfowisko, na którym znajduje się ukwiecony drzewostan bukowy.
Pomnik Przyrody Filůvka w Mostach koło Jabłonkowa
W najbardziej na wschód wysuniętej części Beskidzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, w katastrze wsi Mosty koło Jabłonkowa, w ustronnej Filůvce, 5 sierpnia 2016 r. Ministerstwo Środowiska Republiki Czeskiej ogłosiło Pomnik Przyrody Filůvka. Zajmuje prawie 7 hektarów i składa się z łąk i pastwisk z mozaiką podmokłych i torfowych terenów, które wcześniej były powszechnym elementem krajobrazu rolniczego Pogórza Beskidzkiego.
Początkiem długiej drogi do uznania go za pomnik przyrody była prośba jednego z właścicieli ziemskich o zalesienie. Na miejsce udał się Petr Chytil, botanik z Zarządu Obszaru Chronionego Krajobrazu Beskidów, którego od pierwszego wejrzenia przyciągnęło piękne tło krajobrazowe, a po bliższym przyjrzeniu się, masowe występowanie niektórych chronionych roślin. Na przykład, znaleziono tu silnie zagrożoną stonogę, mięsożerną rosiczkę okrągłolistną czy storczyka majowego.
Zalesianie nie wchodziło w grę, dlatego uzgodniono współpracę z właścicielem, któremu zaproponowano również dofinansowanie do zarządzania z Programu Ochrony Krajobrazu (PPK). Współwłaściciel, inż. Ladislav Gavlas, postanowił sam zadbać o ten teren, a ochrona lokalnej przyrody stała się dla niego dosłownie hobby. I tak dziś nie tylko dba o łąki, ale także dąży do przywrócenia strumienia do jego pierwotnego koryta, wyprostowanego w ramach rekultywacji w latach 60. XX wieku. Ponadto z dumą i miłością pokazuje odwiedzającym te łąki, które są nieodzowne dla malowniczości Filůvki. Wraz z poprawą jakości łąk na Filůvce stopniowo notowano inne rzadkie gatunki, takie jak cykada zwyczajna, traszka plamista, jerzyk polny czy ciernik zwyczajny. Logicznie rzecz biorąc, zrodził się pomysł uznania Filůvki za pomnik przyrody.
Ośrodek narciarski pełen adrenaliny i zabawy
Piękna przyroda, kulinarne specjały lokalnej kuchni i aktywny wypoczynek z całą rodziną. Marzenie czy rzeczywistość? Odwiedź czynny przez cały rok ośrodek narciarski Mosty, a znajdziesz tam wymagające atrakcje z dużą dawką adrenaliny i przyjemnej zabawy.
Dla najmłodszych przygotowano kącik zabaw. Wszystkie kategorie wiekowe będą zadowolone z całorocznego toru bobslejowego, czteroosobowej kolejki linowej, którą można również wykorzystać do jazdy na rowerach, bungee i trampolin dla dzieci, łucznictwa, aquazorbingu, rodeo, a także pumptracku, gdzie można jeździć na rowerach, rolkach, hulajnogach i deskorolkach.
Częścią ośrodka narciarskiego jest również Bikepark z trasami typu singletrail. Do dyspozycji są dwie trasy – Dzik (Kančí) i Lis (Liščí). Są to trasy pełne profilowanych zakrętów, band i skoczni, prowadzące przez teren leśny. Mają twarde, utwardzone podłoże i są przejezdne nawet na rowerze bez amortyzacji.
Teren narciarski oferuje możliwość aktywnego wypoczynku przez cały dzień, doskonale się tu Państwo odnajdą, a nawet mogą Państwo przenocować w pięknym otoczeniu hotelu, zbudowanego w stylu góralskim.
W sezonie zimowym miłośnicy narciarstwa znajdą w ośrodku SKI 3 przygotowane trasy o łącznej długości 2100 m, sztucznie naśnieżane i intensywnie oświetlone. Ofertę uzupełniają snowpark, szkoła narciarska, wypożyczalnia sprzętu i stacja serwisowa. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się doskonale przygotowane trasy biegowe, a dwukilometrowa trasa jest również oświetlona.
Historia schroniska Skalka
Najbardziej widocznym grzbietem Beskidu Cieszyńskiego na granicy morawsko-słowackiej jest Wielki Połom, który widać już z daleka, gdy dotrzemy do Przełęczy Jabłonkowskiej. Obszar Wielkiego Połomu obejmuje grzbiety skierowane na zachód, północ, północny wschód i południowy wschód, w stronę Doliny Łomnej, Mostów koło Jabłonkowa i Kotliny Kysuckiej. Na północnym wschodzie, na wysokości 932 m n.p.m., znajduje się szczyt Skalka.
Pod Wielkim Polomem Czechosłowacki Klub Turystyczny w Orłowej zbudował schronisko turystyczne w 1924 roku, a niemieckie stowarzyszenie turystyczne Beskidenverein, oddział Czeskiego Cieszyna, wpadło na pomysł zbudowania własnej chaty w bezpośrednim sąsiedztwie tego czeskiego schroniska. Pomysł ten jednak ostatecznie porzucono i wybrano łąkę opadającą ku południowi stokom, około 2 km dalej, pod szczytem Skalki.
Budowa domku rozpoczęła się wiosną 1928 roku, a otwarcie nastąpiło 7 października tego samego roku. Był to duży, drewniany, trzypiętrowy budynek z kamienną piwnicą i poddaszem. Na parterze znajdowała się restauracja z bufetem i kuchnią, na piętrach 12 pokoi gościnnych, 3 sypialnie z 60 łóżkami i taką samą liczbą miejsc w nagłych wypadkach; w piwnicy znajdował się magazyn, pomieszczenie do przechowywania nart, suszarnia i łazienka. W domku zainstalowano prąd i wodę. Domek był czynny również podczas II wojny światowej, a pod koniec okupacji stacjonowali w nim żołnierze armii niemieckiej. Po wojnie stał się własnością Czeskiej Organizacji Turystycznej. Po likwidacji Czeskiej Organizacji Turystycznej po 1948 roku domek kilkakrotnie zmieniał właścicieli.
W 1991 roku domek został przejęty przez Czeską Organizację Turystyczną Regionu Beskidzkiego. Od października 1994 roku domek przechodził gruntowną, samodzielną odbudowę, a od lutego 1998 roku miał być udostępniony zwiedzającym, łącznie z częścią noclegową.
Jednak w środę, 7 stycznia 1998 roku, z nieznanych przyczyn domek spłonął doszczętnie. W tym czasie w domku nikogo nie było, a pożar zauważył przypadkowy turysta, który natychmiast zgłosił zdarzenie. Po około 40 minutach do domku dotarł pierwszy wóz strażacki. W tym czasie płomienie buchały ze wszystkich okien, a część dachu była już zawalona. W tym czasie na Skałce i w okolicy zalegała około 15 centymetrów śniegu, co znacznie utrudniało dojazd. Ostatecznie strażakom udało się uratować niewielkie budynki, w tym nową kotłownię. Dzięki ogromnemu zaangażowaniu wolontariuszy i turystów, urzędu miejskiego w Mostach koło Jabłonkowa i ówczesnego burmistrza, innych organizacji oraz pomocy finansowej w postaci darowizn, wybudowano nowy domek letniskowy, a od Bożego Narodzenia 1999 roku działa restauracja. Następnie ukończono część noclegową i wprowadzono inne niezbędne modyfikacje. Nowy budynek, będący kopią oryginalnej drewnianej konstrukcji z 1928 roku, został wzniesiony na oryginalnych fundamentach, jest murowany i obłożony drewnem, dzięki czemu budynek, będący kopią oryginalnej drewnianej konstrukcji z 1928 roku, niczym się nie różni.
Legenda o zawalonym zamku w Mostach
Według legendy, przed wiekami znajdował się tu potężny zamek książęcy. Jego pan i władca miał trzy córki, które były piękne, ale także zarozumiałe, władcze i bardzo rozrzutne.
Kiedyś w zamku miał się odbyć bal. Przygotowania do tego wydarzenia szły pełną parą. Córki księcia również myślały o tym, jak wszystkich zadziwią, aż jedna z nich wpadła na pomysł, by uszyć dla niej niespotykane pantofle. I to ze skórki chleba. Na próżno ojciec przekonywał je, że chleb jest darem od Boga i nie należy go w ten sposób znieważać. Córki nie dały się jednak zwieść.
W dniu balu do bramy podeszła biedna kobieta i prosiła o trochę jedzenia dla swoich głodnych dzieci. Córki księcia przeszły obok niej z pogardą i odwróciły od niej głowy z pogardą. Żebraczka pogroziła im pięścią i przeklęła je.
Wtedy, gdy zabawa trwała w najlepsze i córki księcia chciały tańczyć, ledwo weszły na parkiet, rozległy się piekielne odgłosy i cały zamek, łącznie ze wszystkimi tancerzami, zapadł się pod ziemię i nikt go już nie widział.